Lịch sử và ý nghĩa 80 năm Ngày Lưu trữ Việt Nam (03/01/1946 – 03/01/2026)

Ngay sau khi Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập (02/9/1945), Đảng và Nhà nước ta đã sớm quan tâm đến công tác lưu trữ. Ngày 08/9/1945, Chính phủ lâm thời thành lập Nha Lưu trữ Công văn và Thư viện toàn quốc. Trước tình trạng hồ sơ, tài liệu của chế độ cũ tại nhiều công sở bị tiêu hủy, thất lạc một cách tùy tiện, gây nguy cơ mất mát tư liệu có giá trị đối với đất nước, ngày 03/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Thông đạt số 1-C/VP gửi các Bộ trưởng Chính phủ lâm thời, yêu cầu nghiêm cấm việc hủy bỏ, mua bán hồ sơ, tài liệu; đồng thời quy định những tài liệu không còn sử dụng phải được giao nộp về cơ quan lưu trữ để bảo quản. Người khẳng định rõ: việc giữ gìn tài liệu là trách nhiệm của các cơ quan và cán bộ, vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm.

Thông đạt số 1-C/VP là văn bản chỉ đạo đầu tiên của Nhà nước ta về công tác lưu trữ, có ý nghĩa đặc biệt cả về lý luận và thực tiễn. Văn bản này không chỉ góp phần ngăn chặn tình trạng thất tán tài liệu, mà còn khẳng định tài liệu lưu trữ là tài sản chung của Quốc gia, của Nhân dân, cần được bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị.

Trong quá trình phát triển, ngành Lưu trữ Việt Nam từng bước được củng cố về tổ chức và pháp lý, tiêu biểu là việc thành lập Cục Lưu trữ trực thuộc Phủ Thủ tướng theo Nghị định số 102-CP (04/9/1962) và việc ban hành Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia năm 1982. Những mốc son này thể hiện sự quan tâm ngày càng sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công tác lưu trữ.

Nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống của ngành, sau quá trình nghiên cứu, lấy ý kiến rộng rãi, ngày 17/9/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1229/QĐ-TTg, chính thức lấy ngày 03/01 hằng năm là Ngày truyền thống của ngành Lưu trữ Việt Nam, với tên gọi “Ngày Lưu trữ Việt Nam”.

Tiếp nối và khẳng định giá trị pháp lý của ngày truyền thống, Luật Lưu trữ năm 2024 được Quốc hội thông qua đã quy định ngày 03/01 hằng năm là Ngày Lưu trữ Việt Nam. Điều này đánh dấu bước phát triển mới của ngành, không chỉ chú trọng gìn giữ tài liệu mà còn đẩy mạnh phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ điện tử.

Ngày truyền thống ngành Lưu trữ Việt Nam 03/01 vì vậy mang ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục truyền thống, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của lưu trữ, động viên đội ngũ cán bộ làm công tác lưu trữ tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, góp phần bảo vệ di sản tư liệu quốc gia và phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.